Paweł Apostoł Życie i dzieło Żyda z Tarsu
Opis
Kim był apostoł Paweł? Zrozumieć Apostoła Pawła to zrozumieć lepiej nie tylko Stary i Nowy Testament, ale także zrozumieć lepiej istotę wczesnego Kościoła.
WPROWADZENIEJakby poszukiwanie historycznego Jezusa nie było wystarczające [autor nawiązuje tu do swojej wcześniejszej książki W poszukiwaniu Jezusa(The Jesus Quest) – przyp. tłum.], by zaprzeć dech w piersiach, zaraz za nim podąża poszukiwanie historii życia Pawła. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że w tym przypadku w oczywisty sposób stoimy na bardziej twardym gruncie, ponieważ wszyscy naukowcy zgadzają się co do tego, że jest przynajmniej sześć lub siedem niekwestionowanych listów, które wyszły spod ręki samego Pawła, a może nawet jest ich więcej, podczas gdy Jezus nie pozostawił żadnych swoich pism. Lean-der Keck przypomina nam jednak, że „poszukiwanie informacji o Pawle jako postaci historycznej okazało się prawie tak samo skomplikowane i prawie tak samo kontrowersyjne jak lepiej znane analogiczne poszukiwanie dotyczące Jezusa”. Zarówno ci, którzy poszukują informacji na temat Jezusa będącego postacią historyczną, jak i ci, którzy starają się zrozumieć, jaki naprawdę był Paweł, muszą zdecydować, co wywnioskować z narracji o danej osobie napisanej przez kogoś innego (w przypadku Jezusa chodzi o nar-rację „Ewangelii”, zaś w przypadku Pawła – narrację części Dziejów Apostolskich). Ciekawe jest jednak to, że chociaż w rekonstruowaniu obrazu autentycznego Jezusa nie możemy obejść się bez Ewangelii, wielu naukowców jest gotowych całkowicie pominąć obraz Pawła, jaki mamy w Dziejach, lub położyć nacisk na obraz Pawła znajdujący się w listach kosztem obrazu Pawła z Dziejów.
Mamy cztery źródła mówiące o Pawle: (1) listy, których autorstwo Pawła jest niekwestionowane; (2) późniejsze, kanoniczne listy Pawłowe, jeśli zostały później napisane przez kogoś innego; (3) Dzieje Apostolskie oraz (4) późniejsze źródła pozakanoniczne, takie jak „Dzieje Pawła i Tekli”. Porównanie tego, jak w tych czterech źródłach informacji został przedstawiony Paweł, może być pożytecznym ćwiczeniem. W mojej ocenie jednak zasadnicze różnice, jeśli chodzi o obraz Pawła przedstawiony w każdym z tych czterech źródeł, są zdecydowanie rozdmuchane. W pismach pozakanonicznych Paweł przedstawiony jest, jak się okazuje, jako człowiek o wiele bardziej ascetyczny, jeśli chodzi o charakter, niż ten, który opisany jest w pozostałych trzech źródłach, ale poza tym, biorąc pod uwagę większość względów, opisy te są tożsame. Jeśli chodzi o obraz Pawła w Dziejach, w porównaniu z tym przedstawionym w listach, to ogólnie rzecz biorąc, jest on – jak przekonywałem o tym już gdzie indziej – dość podobny do tego, jaki wyłania się z tych listów, których autorstwo Pawła jest niekwestionowane, zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę to, że Dzieje skupiają się na Pawle jako misjonarzu oraz jego wysiłkach w tym zakresie, a nie na Pawle – pastorze Kościołów chrześcijańskich, co z kolei wysuwa się na pierwszy plan w listach (może z wyjątkiem Listu do Rzymian). Nie jest to przypadek, że jest jedno miejsce w Dziejach, gdzie wypowiedzi Pawła są najbardziej podobne do tych z listów – to 20 rozdział Dziejów, gdzie zapisana jest jego jedyna w całej tej księdze mowa, która skierowana jest bezpośrednio do tych, którzy dzięki niemu się nawrócili– mowa wygłoszona w Milecie.
Ponieważ sam Paweł podaje niewiele informacji biograficznych w listach, co do których jego autorstwo jest niekwestionowane, tak czy inaczej nie możemy sobie poradzić bez pewnej pomocy Dziejów. Ponieważ ogólnie rzecz biorąc, listy Pawłowe nie są w swojej tematyce autobiograficzne, błędem jest przy rekonstruowaniu obrazu Pawła jako postaci historycznej uznawanie ich za przeważające, główne źródło, i przeciwstawianie ich Dziejom. Tak jak w przypadku Dziejów listy także muszą zostać poddane krytycznym badaniom tekstu, jeśli mamy odkryć historycznego Pawła. W tym przypadku musimy wziąć pod uwagę ich epistolarny i retoryczny charakter.
Wierzę, że listy pasterskie bez względu na to, czy były napisane przez Pawła, czy przez kogokolwiek innego, nie dodają wiele do obrazu historycznego Pawła, pochodzącego z tych jego listów, co do których nie kwestionuje się jego autor.
SPIS TREŚCIWykaz skrótów ............................................................................................... 9Wprowadzenie .............................................................................................. 13Rozdział 1: O KSZTAŁTOWANIU SIĘ STAROŻYTNEJ OSOBOWOŚCI ................. 23Profilowanie w stylu pierwszego wieku ................................................. 26Jeden z tłumu .......................................................................................... 29Mowa ciała ............................................................................................. 40Kodeks honorowy ................................................................................... 50Wnioski ...................................................................
